Słowiański Bestiariusz Kompendium wierzeń, demonologii, symboli i bóstw słowiańskich. Poruszamy również tematy dotyczące medycyny ludowej i życia codziennego Słowian.
Wśród lasów i jezior Brandenburgii, w północno-wschodnich Niemczech, kryją się ślady dawnych osad słowiańskich, które przez stulecia współtworzyły historię tych ziem. Jednym z najbardziej fascynujących odkryć archeologicznych jest Altfriesack. Relikt wczesnośredniowiecznego grodu położonego na terenie dzisiejszego miasta Friesack w kraju związkowym Brandenburgia. To miejsce przed tysiącem lat stanowiło punkt osadniczy zachodniosłowiańskich plemion.
Czas powstania i rozwój osady
Badania archeologiczne wskazują, że gród w Altfriesack powstał prawdopodobnie w VIII lub IX wieku. Był to okres intensywnej ekspansji i konsolidacji plemion słowiańskich na obszarze dzisiejszej wschodniej i północno-wschodniej części Niemiec. W tym czasie formowały się silniejsze struktury plemienne, a grody zaczęły odgrywać kluczową rolę jako centra władzy, kultu i obrony.
Największy rozkwit osady przypada zapewne na IX i X wiek, kiedy to region ten znajdował się w orbicie wpływów plemion znanych jako Wieleci.
Kto zamieszkiwał Altfriesack?
Najprawdopodobniej gród był zamieszkany przez ludność należącą do związku plemiennego Wieletów. Dokładniej mówiąc, możliwe, że było to średniowieczne plemię słowiańskie – Ziemczycy. Wieleci to grupa zachodniosłowiańskich plemion połabskich, która odgrywała istotną rolę polityczną i militarną w kontaktach zarówno z państwem frankijskim, jak i rodzącym się państwem niemieckim. Wieleci słynęli z silnych struktur wspólnotowych oraz przywiązania do tradycyjnych wierzeń pogańskich. Ich społeczność opierała się na rodach, a ważne decyzje podejmowano podczas zgromadzeń wolnych wojowników.
Mieszkańcy grodu zajmowali się rolnictwem, hodowlą oraz rzemiosłem. Wykopaliska prowadzone na terenie Altfriesack przyniosły znaleziska w postaci fragmentów ceramiki, narzędzi żelaznych, elementów uzbrojenia oraz śladów drewnianej zabudowy. Odkrycia te świadczą o rozwiniętej kulturze materialnej oraz o kontaktach handlowych z innymi regionami.
Położenie i znaczenie strategiczne
Altfriesack znajdował się w pobliżu jeziora Ruppiner See oraz w otoczeniu podmokłych terenów i naturalnych rozlewisk. Takie usytuowanie nie było przypadkowe. Słowiańskie grody budowano zazwyczaj w miejscach trudno dostępnych (na przykład: na wyspach, półwyspach lub wśród bagien) co zwiększało ich walory obronne. W przypadku Altfriesack naturalne bariery wodne stanowiły pierwszą linię ochrony przed najazdami.
Bliskość szlaków wodnych miała również znaczenie handlowe. Rzeki i jeziora były wówczas głównymi arteriami komunikacyjnymi, łączącymi poszczególne ośrodki plemienne. Gród mógł pełnić funkcję lokalnego centrum wymiany towarów, a także miejsca spotkań i zgromadzeń.
Jak mógł wyglądać gród?
Altfriesack najpewniej miał formę kolistego lub owalnego grodziska otoczonego wałem drewniano-ziemnym. Gród posiadał około 70 metrów średnicy. Do wnętrza prowadziła jedna główna brama, zabezpieczona dodatkowymi umocnieniami. W środku znajdowały się drewniane chaty o konstrukcji zrębowej lub plecionkowej, kryte strzechą.
Centralną część grodu mógł zajmować plac zgromadzeń, gdzie odbywały się narady starszyzny, obrzędy religijne oraz uroczystości. Wokół znajdowały się domostwa, warsztaty rzemieślnicze oraz spichlerze. Całość tworzyła zwartą, funkcjonalną przestrzeń, dostosowaną do potrzeb wspólnoty i warunków naturalnych.
Co odkryto na terenie grodu?
Prace archeologiczne odsłoniły pozostałości wałów obronnych, które pierwotnie wznoszono z drewna, ziemi i kamieni. Konstrukcja miała charakter przekładkowy – warstwy drewna wzmacniały nasyp ziemny, tworząc solidną barierę. Zachowały się również ślady palisad oraz relikty zabudowy mieszkalnej.
Wśród znalezisk szczególnie interesujące są fragmenty naczyń glinianych zdobionych charakterystycznymi ornamentami, typowymi dla kultury słowiańskiej tego okresu. Odkryto także przedmioty codziennego użytku, które pozwalają odtworzyć życie mieszkańców: przęśliki tkackie, noże, groty włóczni czy ozdoby.
Antropomorficzny posąg
Wyjątkowym odkryciem był drewniany posąg antropomorficzny, znaleziony na terenie Altfriesack. Rzeźba, interpretowana jako przedstawienie bóstwa lub ducha opiekuńczego, stanowi jedno z nielicznych materialnych świadectw wierzeń dawnych Słowian na tym obszarze. Styl wykonania – uproszczona forma, schematycznie zaznaczone rysy twarzy oraz wyeksponowana sylwetka – wpisuje się w tradycję słowiańskich wyobrażeń sakralnych znanych z innych stanowisk w rejonie Połabia.
Odkrycie to wzmocniło hipotezę, że gród mógł pełnić nie tylko funkcję obronną i osadniczą, ale również kultową, będąc miejscem lokalnych obrzędów i praktyk religijnych. Choć brak jednoznacznych dowodów na istnienie świątyni, obecność centralnej przestrzeni oraz symbolicznych przedmiotów wskazuje, że Altfriesack mógł pełnić nie tylko funkcję obronną, ale i duchową.
Dziedzictwo słowiańskie w Brandenburgii
Dziś Altfriesack stanowi ważny element dziedzictwa kulturowego regionu. Choć materialne pozostałości są skromne, ich znaczenie historyczne jest ogromne. To świadectwo obecności Słowian na terenach, które później stały się częścią świata niemieckiego.
Historia tego grodu przypomina, że kultura słowiańska była dynamiczna, dobrze zorganizowana i głęboko zakorzeniona w krajobrazie Europy Środkowej. Altfriesack jest jednym z wielu miejsc, które pozwalają odkrywać zapomniane rozdziały dziejów Wieletów i innych plemion zachodniosłowiańskich. Ludów, które przez wieki współtworzyły mozaikę etniczną i kulturową tej części kontynentu.
